Group: Lingva helpejo


Blindumi


Tjeri
By Tjeri
December 16, 2014 - 13 komentoj - 343 vizitoj

Blindumo estas perturbo de okulsentebleco (PIV).
Sed kia estas la signifo de la verbo blindumi?
Ĉu troa lumo blindumas min, kiu blindumiĝas? Ĉu mi blindumas pro troa lumo, kiu blindumigas min?
Alivorte, ĉu blindumi estas transitiva?

The topic of this discussion has been edited by Tjeri 23 months ago.

13 komentoj - La lastaj
Riŝo
Riŝo
En PIV blindumo estas karakterizita kiel medicina kaj biologia fakvorto. Mi dirus: se vi havas blindumon, vi blindumas ĉar troa lumo blindumigis vin. - Cetere verboj kun -umi povas esti transitivaj aŭ netransitivaj: okulumi al iu (ntr.), brakumi iun (tr.). - La memstara verbo umi (fari iujn nedifinitajn agadojn) estus laŭ ReVo netransitiva (?).
23 months ago.
rughulo
rughulo
Ni ĝoje umadis la tutan nokton . " um" ne estas verbo, sed sufikso.

La signifo de blind- umi - konsistas el morfemoj " blind " kaj "um" .

Depende de kunteksto ĝi povas havi multajn signifojn: Ekz. En arbaro sidas- sed arbon ne
vidas . iu blindiĝas ( blindumas) - se tiu vidas tro multon.

Normale maltro da lumo blindigas homon.
23 months ago.
rughulo
rughulo
Perturboj de okulsento estas " miopo, miozo, midriazo , strabismo , daltonismo, k.a.
23 months ago.
Riŝo
Riŝo
La sufikso -um povas funkcii kiel verbo (umi), tion indikas la finaĵoj -i, -as, -is, -os ktp.
23 months ago. Edited 23 months ago.
rughulo
rughulo
En Esperanto nur la finiĝoj : as , is os, us, i, u, difinas , kio estas "verbo" .

Ĉiu morfemo en Esperanto povas funkcii kiel " verbo" . Zamenhof tial pli racie diris "As-vorto" .Li mem opiniiis la gramatikajn fakterminojn de eŭropaj gramatikistoj ne taŭgaj por priskribi la gramatikon de Esperanto.

La ReVo evidente eraris.
23 months ago.
Riŝo
Riŝo
Pri kio ReVo eraras?

Zamenhof volis esti komprenata de la Eŭropanoj kaj uzas en la Fundamento:

le verbe (F), the verb (A), das Zeitwort (G);

en la Lingvaj respondoj: la verbo.

rughulo, vi ne respondis al la demando de Tjeri: "Ĉu blindumi estas transitiva aŭ netransitiva?"
23 months ago.
rughulo
rughulo
Zamenhof en la FdE ne detale klarigis la gramatikon - sed per ekzemplaj frazoj. En la "lingvaj respondoj " li cedis al gramatikemuloj.

La sufikso "um" estas transitiviga, ĉar ĝi povas anstataŭi transitivan verban radikon.

Okulumi iun ( al iu ) brakumi iun (al iu ) Plej facile estus diri : "mi blindas" . Anstataŭ diri: iu blindumas min - iu blindigas min. Tiam ankaŭ estas facile respondebla la demando: kiu blindumiĝas - plej klare estus la demando - kiu blindumas , kiu blindiĝas - la kunmeto kaj de um- kun - iĝ kaj- ig estas ne konsilinda stilo. Preferindas eviti la " Umegon"
23 months ago.
Riŝo
Riŝo
rughulo, vi devus pruvi viajn asertojn. Se vi serĉas en Tekstaro "brakum", ekzistas 0 trafoj por "brakumi al iu", ĉiuj estas laŭ la modelo "brakumi iun".

Kontraŭe por "okulumi al iu" estas 9 trafoj, por "okulumi iun" same 9 trafoj. Do la uzo ne ankoraŭ stabiliĝis kaj la indiko en vortaroj pri netransiveco estas nura konsilo.

Interese estas en Tekstaro ke oni indikas la aŭtoron por citaĵo, ekzemple 0 trafoj por Zamenhofaj, nek por brakum' nek por okulum' (se mi ne eraras). Ŝajnas ke li ne uzis ĉi tiujn vortojn.

Zamenhof ne cedis al gramatikemuloj, tutsimple li prezentis sian projekton pri internacia lingvo al klera publiko, kiuj scipovis fremdlingvojn kaj lernis tiam laŭ gramatika metodo.
23 months ago.
Pierre Levy
Pierre Levy
Nenie en la Fundamento mi trovis la vorton "transitiva" aŭ iun ajn el ĝiaj kunmetaĵoj
(netransitiva ktp) . Por scii, ĉu verbo estas transitiva aŭ ne, oni povas rigardi en vortaroj,
kies indikoj pri tio ofte varias. Alie, oni bezonas koni ĝian signifon, kiu ja povas esti
transitiva aŭ ne. Inverse, la informo, ke verbo estas transitiva aŭ ne, ne multe informas
pri la signifo de la verbo. Ekzemple, veki kaj vekigi egale estas transitivaj, sed uzi
"vekigi" en la senco "veki" estas eraro.
23 months ago.
Riŝo
Riŝo
Konsentite, verŝajne neniu dubas ke oni devas scii la signifon de vorto, kiam oni volas esti ĝuste komprenata de aliulo. Ekzemple la nocio "bani" diverĝas laŭ gepatraj lingvoj: "oni banas sin (aŭ baniĝas, ntr.) en la lago", sed "oni banas la bebon" (tr.) estas por iuj lingvoj tute stranga kompreno, ĉar ili ne faras ĉi tiun diferencon, por ambaŭ situacioj ili simple uzas "bani", kiu povas esti transitiva aŭ netransitiva. Do la indiko pri transitiveco en vortaro povas esti helpo, kiam oni hezitas, sed tio ne sufiĉas, necesas kontroli la signifon en la cititaj ekzemplofrazoj.

Mi ne scias kiam oni enkondukis la terminon transitiveco, sed por Zamenhof la uzo de akuzativo ne estis vere granda problemo, ĉar la plej multaj de li sciataj lingvoj (ekz. la rusa kaj la germana) konas ĝin.
23 months ago.
rughulo
rughulo
Kun gramatikisto Edgar von Wahl li dum jaroj korespondadis pri la transitiveco. Ankaŭ kun aliaj gramatikistoj li multe interkonsiliĝis . Evidente Zamenhof estis ege pacienca por klarigi al gramatikistoj sian lingvon . Tion mi nomas cedemo. Tre ofte li nur konsilas gramatikeron.

Evidente por multaj esperantistoj estas ege malfacile kompreni la aplikon de " akuzativo" .

Ankaŭ eĉ la simpla vorto : blind- um-i jam defias komprenkapablon. En PIV ĝi estus "perturbo " - tio estas malĝusta
23 months ago. Edited 23 months ago.
Michael Lennartz
Michael Lennartz
= palpebrumi pro troa heleco (netransitiva verbo)
23 months ago.
rughulo
rughulo
...li palpebrumis al la doktoro PIV 833

blind-um - i en PIV estas malĝuste ilustrita , ĉar ĝi ne estas perturbo de vidkapablo .
Kaj pli grava : blindeco ne estas "senta" perturbo - sed sensa.
22 months ago.